Droga do partnerstwa ze Wschodem:

Stosunki pomiędzy Unią Europejską i Rosją

Sprawozdanie z konferencji

Konferencja odbyła się w Warszawie w dniu 7 listopada 2009 roku. Została zorganizowana przez European Liberal Forum, przy wsparciu Fundacji Friedricha Naumanna na Rzecz Wolności, Fundacji Klub Obywatelski oraz Katedry Bezpieczeństwa Międzynarodowego Szkoły Głównej Handlowej.

Wielki angielski mąż stanu Winston Churchill powiedział kiedyś, że trzeba patrzeć na Rosję z różnych perspektyw, nie tylko z oficjalnych lub tych, które widać na pierwszy rzut oka. Zasada ta jest wciąż aktualna w odniesieniu do stosunków pomiędzy Unią Europejską i Rosją.

Konferencja skoncentrowała była na kwestiach, które są kłopotliwe w relacjach UE i Rosji; została podzielona na dwie dyskusje panelowe, dotyczące kwestii politycznych i gospodarczych.

Pani Kristiina Ojuland wzięła udział w pierwszym panelu dyskusyjnym. Pani Ojuland jest posłem do Parlamentu Europejskiego (ALDE), członkiem delegacji Parlamentu Europejskiego ds. Rosji, a także Posłem Sprawozdawcą grupy ALDE ds. kwestii UE - Rosja, oraz byłym ministrem spraw zagranicznych Estonii. Pani Ojuland powiedziała, że UE jest podzielona w sprawie swych stosunków z Rosją i że ten podział spowodowany jest charakterem UE jako organizacji składającej się z państw narodowych. Często bardzo trudne dla państw członkowskich UE jest spojrzenie wykraczające poza własne aspiracje i praca dla wspólnego dobra szczególnie, gdy chodzi o takiego partnera jak Rosja. Jej zdaniem, Rosja nie jest jeszcze krajem o liberalnej demokracji w europejskim znaczeniu. Zgodziła się z twierdzeniem, że Kreml "potrzebuje wroga" w celu zarówno centralizacji jak i utrzymania władzy. Pani Poseł wskazała dwa potencjalne obszary współpracy na szczeblu międzynarodowym pomiędzy UE i Rosją: Afganistan i Bliski Wschód.

Pani Krystyna Kurczab-Redlich, polska dziennikarka, za bezkompromisowe wypowiedzi dotyczące Rosji zwana również "polską Politkowską", jest zagranicznym korespondentem polskich mediów, która na żywo relacjonowała wojnę w Czeczenii. Komentarze p. Kurczab-Redlich wywołały ożywioną dyskusję. W swych wypowiedziach wyraziła ona ostrą krytykę sytuacji politycznej w Rosji, odnosząc się do bardzo ograniczonej wolności funkcjonowania partii politycznych, niezależności mediów oraz swobód obywatelskich. Stwierdziła również, że Unia Europejska nie posiada politycznej woli, żeby w jakikolwiek sposób oddziaływać na Kreml, domagając się poszanowania przez niego podstawowych norm ochrony praw człowieka. W jej ocenie relacje Unia-Rosja cechuje czysty merkantylizm, nastawienie na dwustronne relacje biznesowe z pominięciem tak drażliwych kwestii jak potajemne uprowadzanie i mordowanie przez tajne służby Rosji niewygodnych dla władzy dziennikarzy, przeprowadzanie pokazowych procesów będących karykaturą działania wymiaru sprawiedliwości, kompletną oligarchizację i umafijnienie gospodarki Rosji oraz ludobójstwo dokonywane na Kaukazie. Jej zdaniem nie ma najmniejszych szans, aby w perspektywie najbliższych dziesiątków lat powstało w Rosji społeczeństwo obywatelskie, ponieważ władza polityczna w Rosji robi wszystko, aby zdusić wszelkie jej zarodki.

Kwestie gospodarcze były tematem drugiego panelu dyskusyjnego. Profesor Katarzyna Żukrowska, Kierownik Katedry Bezpieczeństwa Międzynarodowego SGH, powiedziała, że nie można patrzeć na politykę zagraniczną, bez uwzględnienia problemów gospodarczych. Negocjacje z Rosją są na zaawansowanym etapie w wielu obszarach gospodarczych. Po wejściu Polski do UE, kraj stał się częścią umowy gospodarczej UE z Rosją. Wcześniej Polska musiała negocjować kwestie gospodarcze bezpośrednio z Rosją. Strategią rosyjską jest zaś utrzymywanie dwustronnych negocjacji z poszczególnymi państwami członkowskimi UE tak, aby uniemożliwić zajęcie przez UE jednolitego stanowiska. Innym problemem, według profesor Żukrowskiej jest to, że Rosja nie jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO), co oznacza, że może chronić własny rynek przez podejmowanie działań protekcjonistycznych.

Pani Iwona Wiśniewska z Ośrodka Studiów Wschodnich w Warszawie mówiła o stosunkach gospodarczych z Rosją. Unia Europejska jest głównym partnerem handlowym Rosji, ale istnieje nierówność w tych stosunkach gospodarczych. Rosja nie jest zainteresowana podjęciem konkretnych zobowiązań lub nawiązaniem współpracy na drodze instytucjonalnej. Jednakże Rosja jest również bardzo świadoma znaczenia stosunków gospodarczych z UE. Rosja jest bardzo atrakcyjną propozycją dla UE w odniesieniu do jej rezerw surowców, a UE jest bardzo wiarygodnym partnerem dla Rosji, choćby ze względu na nowoczesne technologie unijne. Jednak, Wiśniewska dodała, Rosja potrzebuje więcej niż tylko surowców, aby stać się wysoko rozwiniętym krajem uprzemysłowionym.

Szereg osób spośród publiczności zabrało głos podczas dyskusji. W opinii jednej z nich, mogą istnieć dobre perspektywy relacji UE-Rosja w dłuższym okresie, ale faktem jest, że nawet demokratyczne wybory nie gwarantują wprowadzenia prawdziwej demokracji. Problem elit politycznych, które są odpowiedzialne za rozwój kraju był kolejnym punktem dyskusji. Przy rozważaniu problemów Rosji, należy rozróżnić elity od reszty społeczeństwa. Fakt ten nie zawsze jest brany pod uwagę i często zniekształca sposób, w jakim ludzie widzą Rosję.

Konferencja była próbą podjęcia najważniejszych problemów w ramach szerokich i złożonych stosunków między UE i Rosją. Relacje są tym bardziej skomplikowane, ponieważ, jeśli chodzi o Rosję, UE ma duży problem żeby mówić jednym głosem.